بسیاری از افراد مبتلا به دندانقروچه از آن خبر ندارند؛ معمولاً همسر یا یکی از اعضای خانواده صدای ساییدن دندانها را در شب می‌شنود، یا دندانپزشک هنگام معاینه، سایش غیرعادی لبهٔ دندانها را می‌بیند. این عادت اگر ادامه پیدا کند، می‌تواند به مینای دندان، ترمیم‌ها و مفصل فک فشار زیادی وارد کند.
دندانقروچه چیست؟
دندانقروچه (براکسیسم) به دو شکل دیده میشود: شبانه که در خواب رخ می‌دهد و فرد کنترلی روی آن ندارد، و روزانه که بیشتر به‌صورت فشردن دندانها روی هم هنگام تمرکز، رانندگی یا فشار عصبی است. هر دو نوع، نیرویی بیش از نیاز جویدن به دندانها و عضلات فک وارد می‌کنند.
علت‌های شایع دندانقروچه
علت دندانقروچه همیشه یک عامل مشخص نیست و معمولاً چند عامل با هم نقش دارند:
- استرس و اضطراب: از شایع‌ترین عوامل همراه، به‌خصوص در دوره‌های پرفشار کاری یا خانوادگی
- اختلالات خواب: مانند خروپف شدید یا وقفهٔ تنفسی در خواب که باید پزشک بررسی کند
- کافئین، الکل و دخانیات: مصرف زیاد، به‌ویژه نزدیک به زمان خواب
- برخی داروها: بعضی داروهای اعصاب و روان؛ تغییر یا قطع دارو فقط با نظر پزشک معالج
- کودکان: در دوران رشد و رویش دندانها هم دیده میشود و اغلب با گذر زمان کم میشود؛ با این حال بهتر است دندانپزشک آن را ببیند
نشانه‌هایی که باید جدی گرفت
- درد یا خستگی عضلات فک و شقیقه هنگام بیدارشدن
- سردرد صبحگاهی، به‌خصوص در ناحیهٔ شقیقه
- صاف‌شدن یا کوتاه‌شدن لبهٔ دندانها، لب‌پریدگی یا ترک
- حساسیت دندان به سرما و گرما
- صدای تق یا درد در مفصل فک هنگام بازکردن دهان
- شکستن یا لق‌شدن مکرر پرکردگی و روکش
این نشانه‌ها ممکن است علت‌های دیگری هم داشته باشند؛ تشخیص دندانقروچه و میزان آسیب آن فقط با معاینهٔ حضوری ممکن است.
محافظ شبانه (نایت‌گارد) چه کمکی میکند؟
محافظ شبانه یک قالب پلاستیکی نازک است که روی دندان‌های یک فک قرار می‌گیرد و شب‌ها استفاده میشود. نقش اصلی آن محافظت است: به‌جای اینکه دندانها روی هم ساییده شوند، نیرو به محافظ وارد میشود. محافظ شبانه دندانقروچه را از بین نمی‌برد، اما می‌تواند جلوی سایش بیشتر و شکستن دندان و ترمیم‌ها را بگیرد.
- محافظ اختصاصی پس از معاینه و قالب‌گیری از دندان‌های خود فرد ساخته میشود تا اندازه و تماس دندانها درست تنظیم شود.
- محافظ‌های آمادهٔ ورزشی برای استفادهٔ طولانی شبانه طراحی نشده‌اند و بهتر است بدون نظر دندانپزشک استفاده نشوند.
- محافظ را هر روز صبح با آب ولرم و مسواک نرم بشویید و در قاب خودش نگه دارید.
- در جلسههای کنترل، دندانپزشک تناسب و سایش محافظ را بررسی میکند.
اگر دندانها بر اثر دندانقروچه شکسته یا ساییده شده‌اند، ممکن است ترمیم دندان هم لازم باشد. نوع ترمیم پس از معاینه و بر اساس وضعیت هر دندان تعیین میشود.
کارهایی که در خانه کمک میکند
- کم‌کردن کافئین در عصر و شب
- داشتن برنامهٔ منظم خواب و آرام‌سازی پیش از خواب
- توجه به فشردن دندانها در طول روز؛ در حالت استراحت، لب‌ها بسته و دندانها کمی از هم فاصله دارند
- پرهیز از جویدن مداوم آدامس، خودکار یا ناخن
- اگر استرس یا اختلال خواب جدی است، مشورت با پزشک یا متخصص مربوط
اگر در دماوند، گیلاوند یا رودهن زندگی می‌کنید و نشانه‌های بالا را دارید، می‌توانید برای معاینه نوبت رزرو کنید تا میزان سایش بررسی و راه مناسب پیشنهاد شود.
پرسش‌های پرتکرار
آیا دندانقروچه درمان قطعی دارد؟
علت دندانقروچه در هر فرد متفاوت است و همیشه بهطور کامل از بین نمیرود. هدف درمان معمولاً کنترل عوامل همراه و محافظت از دندانها و فک است. برنامهٔ مناسب پس از معاینه مشخص میشود.
دندانقروچه در کودکان خطرناک است؟
در بسیاری از کودکان با رشد و تعویض دندانها کمتر میشود. با این حال اگر سایش شدید، درد یا خروپف و اختلال خواب دیده میشود، بهتر است کودک را دندانپزشک و در صورت نیاز پزشک کودک ببیند.
محافظ شبانه را چه مدت باید استفاده کرد؟
معمولاً تا زمانی که دندانقروچه ادامه دارد. مدت استفاده و زمان تعویض محافظ را دندانپزشک در جلسههای کنترل و بر اساس سایش آن تعیین میکند.
این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص حضوری نیست. بازبینی علمی: تیم درمان ری‌را — تاریخ انتشار و آخرین بازبینی: آبان ۱۴۰۵